SJEĆANJE NA STEVANA I VASU - PRVE ŽRTVE U VUKOVARU I KNINU SU BILI SRBI!

 

Dokumentaciono-istraživački centar "Veritas" je na svom sajtu kroz projekat "Hronologija rata u Hrvatskoj 1991-1995" podsjetio da su "5. marta 1991. u Apatin (AP Vojvodina) pristigle prve srpske izbeglice iz Istočne Slavonije, mahom žene i deca iz Borova Sela, Tenja Sarvaša, Belog Brda." Ova vijest prošla je potpuno nezapaženo iako je to jedan  i prelomnih istorijskih trenutaka koji je pokrenuo sva ratna zbivanja i najavio svo zlo koje se spremalo srpskom narodu. Upravo tada započeo je progon Srba sa prostora Vukovara i istocne Slavonije koje će svoj vrhunac dostići 1. maja 1991. kada je ispaljen prvi metak i kada je zvanično krenuo egzodus srpskog stanovništva. 

Paradoksalno, srpski narod se svakog 1. maja prisjeća egzodusa i etničkog čišćenja na području Zapadne Slavonije koji je hrvatski državni vrh sproveo 1995. godine u zločinačkoj akciji kodnog naziva "Bljesak" kada je protjerano više od 30 000 Srba, a ubijeno 283 civila i vojnika. Komemoracijom i nizom aktivnosti obilježava se ovaj tragičan dan u srpskoj istoriji dok se istovremeno ćuti o 1. maju 1991. godine kada je započeo egzodus srpskog naroda sa prostora Vukovara i istočne Slavonije. Mada je bilo pokušaja da se medijima i političarima ukaže na značaj i važnost obilježavanja početka progona i zločina nad Srbima u Vukovaru, svi su ostali nijemi na te molbe i vapaje. Egzodus Srba iz Vukovara bio je prvi organizovani progon jedne etničke zajednice na tlu moderne, savremene Evrope. Svjetske kamere nisu bile rade da snime i zabilježe lica uplakanih srpskih civila koji su pod prijetnjama i pritiscima u kolonama napuštali svoja ognjišta i bježali u nepoznato. 

Kao što je već poznato prve žrtve u Vukovaru bili su Srbi, prve zapaljene kuće bile su srpske, prvi minirani lokali i objekti bili su u vlasništvu Srba, prvo su formirani logori za Srbe, prvo su iz ovog grada protjerani i prognani Srbi, prve porušene i oštećene svetinje bile su pravoslavne crkve i hramovi...

UBISTVO STEVANA INIĆA

Prva vukovarska žrtva bio je penzioner Stevan Inić /63/ koji je ubijen svirepo i mučki na svom kućnom pragu u Bršadinu. Stevana je hicima iz vatrenog oružja ubio komšija Hrvat Mihajlo Mijo Gelenčir i to iz šovinističkih pobuda i mržnje. Razlog je bio taj što je nesrećni čovijek nosio jugoslovensku zastavu na Prvomajski uranak u obližnju šumu Đergaj. Počinilac zločina i njegovi najbliži istakli su se i kasnije po zastrašivanju srpskog stanovništva u Bršadinu i okolnim selima, kao i pljačkama srpskih kuća i objekata u vlasništvu Srba. Kako su sami Hrvati posvjedočili godinama kasnije Stevan je ubijen bez ikakvog povoda i bez pružanja otpora, kao penzioner i kao nenaoružani civil samo jer je bio srpske nacionalnosti. U mladosti je oženio Hrvaticu, bio je zaposlen u zemljoradničkoj zadruzi a posle je radio kao kondukter u Jugoslovenskim Železnicama. Do 1986. je bio predsjednik SUBNOR-a za Bršadin. Voleo je ljude i imao je prijatelje svih vera i nacija. Ostao je upamćen kao pošten čovijek a u tom duhu je vaspitavao i svoju decu. -"Svake godine dolazim sa porodicom na ovu službu Božju i uvek nam se misli vraćaju na događaje tih ratnih devedesetih. Emocije su uvek prisutne i izražene, ali sam i srećan što se naše žrtve ne zaboravljaju i što se na ovaj način čuje i za njih. Kao potomku jedne od žrtava ovo mi puno znači, a evo, došli su i moji sinovi iz Engleske da se zajedno sa mnom prisete moga oca i njihovog dede – rekao je pre nekoliko godina na obilježavanju stradanja Bršadinaca sin ubijenog Inića.

Dana 2. maja 1991. godine, počinjen je novi zločin u režiji ustaškog režima Franje Tuđmana kada je grupa hrvatskih ekstremista iz raznih krajeva Hrvatske, naoružana dugim cevima došla na tuđi kućni prag sa ciljem da proteraju, siluju, ubiju. Ekstremisti su izvršili napad na Borovo Selo sa ciljem da zaplaše ili pak istrebe Srbe. Borovo Selo je 1991. gotovo u potpunosti bilo naseljeno Srbima. Grupa terorista, došla je tog 2. maja 1991. u Borovo Selo samo sa jednom namjerom - da izazovu sukobe! Došli su na tuđi prag da protjeruju, ubijaju i zlostavljaju civilno stanovništvo a svoje namere pokazali su i dok su se drali i pretili lokalnom stanovništvu. 

Hrvatske paravojne i paradržavne strukture, uz blagoslov balkanskog kasapina Franje Tuđmana, započeli su tog 1. i 2. maja 1991. etničko čišćenje srpskog, rusinskog i nehrvatskog stanovništva sa područja grada Vukovara ali i čitave Istočne Slavonije. 

Podaci pokazuju da je preko 20 000 Srba, Rusina, Jugoslovena i nehrvata metodama nasilja i pritiska prognano je iz svojih domova pre i tokom ratnih sukoba u Vukovaru. Strah je i dan danas prisutan, mnoge porodice se nisu vratile u svoje domove a scene nasilja, progona, prijetnji i zločina još uvijek su žive. Egzodus Srba iz Vukovara bio je prvi slučaj nasilnog progona jedne etničke grupe u modernoj Evropi, prvi slučaj egzodusa nakon Drugog svetskog rata. Fotografije nepreglednih kolona srpskih izbjeglica obišle su tada svet koji nije bio pretjerano zainteresovan za srpsku patnju.

Hrvatski vojnici i policajci su tog proljeća, ljeta i jeseni odvodili srpske civile sa radnih mjesta, iz porodičnih domova, sa ulica i gradskih trgova na tzv. "informativne razgovore" sa kojih se mnogi nikada nisu vratili. U gradu je postojalo i nekoliko logora i zatvora gdje su zatvarani srpski civili i zarobljenici koji su tamo mučeni, zlostavljani, silovani i ubijeni. Procenjuje se da je osim civila, ubijeno i preko stotinu srpskih branilaca koji su likvidirani kao ratni zarobljenici u logorima, što je protivno Ženevskoj konvenciji i takođe se smatra ratnim zločinom. Posmrtni ostaci mnogih Srba su nađeni u Dunavu i po masovnim grobnicama a do danas niko nije procesuiran za ove strašne zločine. Jedan dio žrtava i dalje se nalazi na listi nestalih a komšije Hrvati ne žele da kažu gdje su tijela.

 

"Izbegla sam 31.07.1991. iz Vukovara. Puškama i mitraljezima smo najureni od Tuđmanovih i merčepovih zločinaca koji su želeli da zatru sve što je srpsko. Stalno su nam dobacivali "Vukovar će vam biti novi Jasenovac". U maju je nekoliko hrvatskih policajaca došlo u Borovo, došli da nas pobiju, svi su bili pijani, pevali su ustaške pesme, sigurno su hteli i da siluju,  da će da nas sravne, da neće pile ostati.., naši civili, uzeli puške pa uspeli da odbrane Borovo tada od tih zlikovaca. Sa dve torbe i dvoje dece sam pobegla preko Dunava na čamcu za Srbiju, postali smo stranci u svom Vukovaru za jednu noć. U Srbiji su nas divno prihvatili, ali to nije bilo to. Posle smo čuli da su naše komšije Hrvati odmah isti dan ušli u našu kuću i pokrali sve što se moglo pokrasti. A bili smo dobri pre rata, kao jedno, davali smo im sve što treba, i ispratili nas a posle su veličali ustaštvo. Nedugo posle su Hrvati minirali i pravoslavnu crkvu. Drago mi je što je Vukovar oslobođen, teško je gledati sve ove razrušene domove i zgrade, ali to će se obnoviti a šta je sa ljudskim životima koje su Tuđmanove horde pogasile? To se ne može vratiti" - ispričala je svoju potresnu priču A. iz Borova Naselja tokom oslobođenja Vukovara 18.11.1991. Ona je sa svojom porodicom izbegla krajem jula 1991

Prva žrtva u samom gradu Vukovaru je bio Srbin Jovan Jakoljević koji je brutalno ubijen 29. juna 1991. na tadašnjem Trgu Slavije, a današnjem Vatikanskom trgu. Prebijanja i zlostavljanja srpskog i nehrvatskog stanovništva postali su svakodnevica. Na području Vukovara od maja 1991. do novembra 1991. ubijeno je preko 200 srpskih civila i žrtava ratnog zločina. Najmlađa žrtva bio je dječak Goran Čečavac od godinu ipo dana, izrešetan mecima sa svojim roditeljima od strane Zengi, dok je najstariji bio 93-godišnji starac Ilija Vorkapić ubijen sa svojom suprugom i još jednim komšijom. Zatirane su čitave porodice, ubijeni su mnogi bračni parovi, registrovani su brojni slučajevi silovanja žena i djevojaka od strane hrvatske vojske. Večernje Novosti su 1991. preneli i potresnu ispovest osamdesetogodišnje Srpkinje Milke Dubajić iz Vukovara, koja je nakon oslobođenja bila u prihvatnom centru u Šidu: - Njima je bilo ubiti Srbina kao komarca. Čim vide nekog otvara se paljba od više ustaša koje na taj način iskaljuju svoj bes i odanost vrhovništvu. Mogli smo to samo da gledamo i čekamo kada ćemo mi doći na red. O nekakvoj pomoći ili sahranjivanju nesretnog čoveka nije moglo biti ni govora, jer odmah ode tvoja glava. Pune su nam bašte leševa u raspadanju. - ispričala je tada starica koja je čitav rat provela u Vukovaru, u dijelu grada pod kontrolom hrvatske vojske i čija ispovijest jasno govori o patnjama srpskog naroda.

VASO PEĆER - PRVA ŽRTVA HRVATSKOG TERORA NA PODRUČJU KNINA

Knin, nekada administrativni centar Republike Srpske Krajine, prestonica kulture i tradicije krajiških Srba postao je danas sinonim za najokrutnije zločine počinjene u ratu.  Grad prepoznatljiv po svojoj arhitekturi i izuzetnim građevinama, te 1995. godine je u potpunosti razoren i pretvoren u zgarište. Hrvatske oružane snage su počinile brojne zločine nad srpskim civilnim stanovništvom. Kako su sami strani humanitarci isticali svaki deo kninskih ulica bio je prepun obezglavljenih leševa, masakriranih žena i staraca koje su besomučno ubijali hrvatski ekstremisti prilikom okupacije ovog mesta.

Prvi napadi na stanovništvo Knina registrovani su još 1990. godine a prva ubistva i zločini se naročito intenziviraju 1991. godine. Do akcije "Oluja" ubijeno je i stradalo 148 civila na područja Knina i okolnih sela. Ljudi su ginuli od hrvatskih granata i mina, umirali su u Kninskoj bolnici što od zadobijenih povreda i logorskih muka na područjima pod kontrolom hrvatskih snaga, što od neadekvatnih uslova liječenja budući da je hrvatska strana neprestano blokirala i dostavu lijekova i svih drugih potrepština. Neprestani bombaški napadi na grad registrovani su krajem 1991. i početkom 1992. godine a hrvatske snage vršile su i diverzantske napade na pogranična srpska sela gdje je bilo mnogo žrtava.

Ipak, prva žrtva na području Knina bio je plemeniti, predobri mladić Vaso Pećer, star 20 godina. Vaso je bio rodom iz sela Polača a ubijen je na mučki i svirep način 1. maja 1991. godine dok je čuvao ovce na obroncima planine, neposredno blizu hrvatskog mesta Kijevo. Hrvatski policajci, do zuba naoružani, planski i ciljano su izvršili ovaj monstruozni zločin sa namjerom da izazovu međunacionalne sukobe. Mladi Vaso je usmrćen sa nekoliko hitaca iz vatrenog oružja. Ubijen je kao nevina žrtva rata, kao pastir, kao civil koji nije imao ni prut u ruci a kamoli bilo šta drugo. Likvidiran je samo i isključivo zbog svoje srpske nacionalnosti. 

Mještani Polače veoma su burno reagovali na vest o ubistvu ovog mladog, nedužnog čovjeka a pripadnici JNA jedva su uspjeli da ih obuzdaju da ne uđu u Kijevo. Zahvaljujući pripadnicima JNA spriječeni su novi incidenti i nije došlo do eskalacije sukoba. Brojni hrvatski istoričari i analitičari javno su se godinama kasnije ogradili od ovog zločina i osudili ubistva Pećera navodeći kako je upravo taj zločin bila iskra koja je dovela do sukoba i rata. Dan kasnije Vaso je sahranjen u porodičnoj grobnici a sahrani je prisustvovao preko 20 000 broj ljudi, što meštana Polače i okolnih sela, što ljudi iz svih delova Krajine i bivše Jugoslavije.

Vaso je bio skroman, vrijedan i pošten mladić koji se bavio stočarstvom. Komšije ga pamte kao mladića velikog srca, široke duše i čistog obraza čija je porodica bila daleko čuvena po svojoj gostoljubivosti i poštenju. Vaso je bio neiskvaren mladić, omiljen u društvu kome su rat, mržnja i podjele bili  strani pojam.

Ugledni učitelj i profesor Lazar Macura prisjetio se svog učenika Vase Pećera: "Vaso Pećer je bio moj učenik u srednjoj školi. I on je prva žrtva, prva srpska žrtva na kninskom područja. A ubili su ga Hrvati iz sela Kijeva, susjednog sela, koji su nekad bili Srbi, ali sad više nisu. I njegovog djeda su ubile ustaše u Drugom svjetskom ratu.  I tu je na njegovom sprovodu bilo, ja mislim, 20.000 ljudi da je prisustvovalo sprovodu Vase Pećera. Pazite, kada je ovo sve počelo, sa upadima u Benkovac, pa barikade, Hrvati su kasnije formirali policijske postaje tamo gdje nikad nisu postojale. Ali nisu to bile normalne policijske postaje, sa ograničenim brojem ljudstva,  nego su dovlačili velike policijske snage spremajući se za napad. Tako je bilo i u Kijevu, tako je bilo i u Saborskom i još nekim mjestima.  Mi nismo podgrijevali ekstremizam, ali strah je bio realan s obzirom na ono što je radila druga strana. S obzirom na vijesti o ubistvima Srba u hrvatskim gradovima gdje nije bilo nikakvih dejstava ni rata, s obzirom na to da su Srbi masovno otpuštani sa posla i dolazili... vraćali se u Krajinu, oni koji  su u njoj bili rođeni. "

Mnogobrojna imovina Vase Pećera i njegove porodice je u potpunosti opljačkana i uništena tokom napada hrvatske vojske u selo Polaču tokom zloglasne akcije "Oluja" u avgustu 1995. godine. Tom prilikom ubijeno je i masakrirano više lica srpske nacionalnosti, uglavnom žena i starih, nepokretnih osoba. Na području kninskog područja tokom Oluje je ubijeno preko tri stotine srpskih civila.